Na kwaterze nr 674 zabytkowego cmentarza żydowskiego przy ul. Transportowej w Słubicach od ponad dwóch wieków wznosi się macewa Sary Man z 1822 r. Wiosną tego roku podczas wichury runęła na ziemię, ale w sierpniu została poddana pracom konserwatorskim i restauratorskim. Zobaczcie ich efekt.

Zgodnie z hebrajską inskrypcją chodzi o grób pani Sary Man, żony Menachema Mana, zmarłej w poniedziałek, 21. dnia miesiąca siwan 5582 r. (według kalendarza gregoriańskiego 10 czerwca 1822 r.).

Dokładnie 203 lat później, 10 czerwca 2025 roku, właściciel cmentarza, czyli Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego z siedzibą w Warszawie zawarła drugą już umowę ze sponsorem - stowarzyszeniem Berliner Unterwelten e.V. z siedzibą w Berlinie na sfinansowanie niezbędnych prac konserwatorskich i restauratorskich przy wspomnianej zabytkowej macewie w Słubicach.

Wymiary tej wolnostojącej macewy zakończonej po formie łuku odcinkowego, o wygładzonej powierzchni licowej i ryflowanych krawędziach bocznych, to ok. 130 cm wysokości, 63 cm szerokości i 10 cm grubości. Wykonania prac podjął się doświadczony konserwator zabytków Marcin Pechacz ze Wschowy, a całość inwestycji kosztowała 1.370,00 euro, czyli około 6 tys. zł. W ramach zlecenia udało się również skorygować posadowienie przechylonej mocno macewy Gerschona Springera na kwaterze nr 925.

Wcześniejsze badania petrograficzne wykonane przez dr Wojciecha Bartza z Zakładu Petrologii Eksperymentalnej Uniwersytetu Wrocławskiego wykazały, że płyty na tym kwartale nekropolii wykonano z drobnoziarnistego piaskowca kwarcowego o spoiwie żelazisto-ilastym, pochodzącym z niecki śródsudeckiej.

Zakres ostatnio wykonanych prac objął kilkanaście zadań, m.in.:

  • wniosek o pozwolenie konserwatorskie,
  • demontaż i transport potłuczonej płyty z zabytkowego cmentarza żydowskiego w Słubicach do warsztatu konserwatorskiego we Wschowie,
  • wstępną dezynfekcję biobójczą,
  • odsolenie i oczyszczanie piaskowca,
  • odnowienie czarnej farby w żłobieniach inskrypcyjnych,
  • transport z warsztatu we Wschowie na zabytkowy cmentarz żydowski w Słubicach i ponowne posadowienie obiektu w jego pierwotnej lokalizacji (13.08.2026),
  • wzmocnienie podłoża piaskiem z dodatkiem cementu,
  • pisemną dokumentację konserwatorską.

Odnowienie macewy nie byłoby możliwe, gdyby nie pomoc wielu osób i instytucji, którym - za pośrednictwem naszego portalu - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie pragnie podziękować.

Kluczowe były osobiste zaangażowanie dr Heike Welzel-Philipp oraz głównego sponsora przedsięwzięcia, czyli stowarzyszenia Berliner Unterwelten e.V. Stowarzyszenie to oferuje liczne wycieczki, szkolenia i seminaria, w tym oprowadzanie po berlińskich podziemiach i zabytkowych obiektach militarnych. Więcej o działalności tej organizacji można przeczytać na jej oficjalnej stronie internetowej: www.berliner-unterwelten.de.

Materialnej pomocy dla prac na terenie cmentarza żydowskiego w Słubicach udzielili ponadto: przedsiębiorca Rafał Polechoński oraz Polskie Towarzystwo Historyczne (Oddział w Lesznie), reprezentowane m.in. przez dr Michała Janeczka, bibliotekarza Akademii Nauk Stosowanych im. J.A. Komeńskiego w Lesznie.

Roland Semik

wolontariusz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie
członek Koalicji Opiekunów Cmentarzy Żydowskich w Polsce
społeczny opiekun zabytków powiatu słubickiego